Ikinyamakuru gikorera mu buhungiro cyashyize ahagaragara inyandiko ivuga ko Jenerali Kayumba Nyamwasa yongeye kugaragaza ko yicuza urupfu rwa Habyalimana.
Mu kindi kiganiro yigeze kugirana na Jean Paul w’iyi Radiyo Itahuka Kayumba yagize ati “ None se Habyalimana bamukuriyeho iki (bamwiciye iki)”. Aha byanteye kwibaza byinshi ku mpamvu uyu musirikare wari ukomeye mu nkotanyi agaruka kenshi kuri Habyalimana. Sinzi niba bari inshuti cyangwa bari baziranye, uretse ko itohoza tumaze gukora rihamya ko bari basangiye ubwoko kuko se wa Nyamwasa yajyanywe muri Uganda no gucuruka gasegereti mugihe abandi bahungaga ubwicanyi bwa Parmehutu.
Sinzi niba Kayumba yari aziranye na Habyalimana, niba barahuraga cyangwa yaramwikundiraga bisanzwe. Icyo tuzicyo ni uko Habyarimana yayoboye ingoma y’abicanyi bateguraga irimbura batutsi, igeragezwa rya jenoside ryatangiriye mu Bigogwe, Kibirira , Bugesera n’ahandi…risorezwa mugihugu hose, abatutsi basaga miliyoni barishwe bazira ubusa.
Ese ni iki kiza Kayumba yabonye kuri Habyarimana ni ubutegetsi bwe bwari bwiza ? ni Jenoside se yamushimishije ni iki ? ikibabaje ni uko intambara yo kubohora igihugu yamaze imyaka 4 Kayumba yari ayirimo, ariko ntasomo yamusigiye, imivu y’amaraso n’intumbi z’abantu ingabo za RPF, zarwaniyeho zibohora abantu, ibi byose Kayumba abirengaho ashimagiza ubutegetsi bwa Habyarimana ari nayo mpamvu ntagushidikanya Kayumba nta narimwe yigeze akunda iki gihugu, ahubwo yarwaniraga inyungu ze bwite.
Nguko uko yatangiye kubazwa inshingano ze afata inzira ikajya kwifatanya n’abasize bahekuye u Rwanda, ari nawo muvumo umubungamo akaba agiye kugwa kugasi.
Ingoma ya Habyarimana
Birumvikana ko kimwe n’abandi nkawe baba bafite inyota y’ubutegetsi bakwiye kuzirikana imvugo bakoresha n’amateka y’iki gihugu, batitwaje ko banga Perezida Kagame, nk’aho abahunze bose baba bafite uburenganzira bwo kugoreka amateka no kuvuga ibyo bishakiye nka Kayumba. Gusa biratangaje kubona uyu munsi Kayumba abona neza ko yibeshye umunsi afata intwaro akarwanya Habyarimana.
Habyarimana yari afite intumbero yo kumara abanyarwanda yari amaze kubiba inzangano z’amoko mu banyarwanda, ihezwa mu mashuri, mukazi ka Leta, ihezwa mu gisilikare n’ahandi henshi… Abaturage baririmbaga muri za mitingi ko navaho impundu zizavuga. Abandi baririmba ishyaka rimwe MRND « umugambi n’umwe banyarwanda « aba uyu munsi barimo kuzerera isi kubera amaraso y’inzira karengane ababungamo.
Kayumba ngo yemeza ko muri za mirongo inani u Rwanda rwari mu bihugu bikataje mu majyambere muri Afrika. Ngo ubu ruba rugeze he? Ese 1994 byari ngombwa kwica Abanyarwanda batagira ingano ngo tubone iryo terambere.
Ngo Habyalimana yemeraga Demokrasi. Ku buryo Kayumba yiyemerera ko twasubiye inyuma cyane ugereranije n’aho twari tugeze. Kayumba aricuza urubyiruko rwarwanye intambara itaragize icyo igeraho. “ Abapfuye bazize iki?” aha Kayumba ari beshya kuko igihugu cyarabohowe, abantu bamaze kwiyubaka , igihugu kiri mu iterambere, aho amahanga yose asigaye aza kwigira imiyoboreremyiza ku Rwanda. Ariko kuko adaheruka mu Rwanda ibi ntabyo azi.
Kayumba uretse kwijijisha kubera amaco y’inda azi neza aho iki gihugu cyari kigeze mu icuraburindi, imyigarangambyo y’urudaca yari mu mujyi wa kigali yamaganaga Habyarimana azabaze Rukokoma, PL,PSD,PDI, PDC,UDPL, inkundura yo kwamagana ubutegetsi bubi 92-93, aho Habyarimana yarimo kwica abanyapolitiki batavugaga rumwe nawe Gapyisi, David murumuna wa Mugenzi Justin, Gatabazi Felicien n’abandi barigiswaga buri munsi.
Kayumba Nyamwasa na Perezida Habyarimana
Kayumba ngo Habyalimana ntiyangaga impunzi, hanyuma se ninde wavuze ko u Rwanda ari nk’ikirahure cyuzuye amazi ko impunzi zitabona aho zijya. Muri icyo kiganiro na Jean Paul, umuteruzi w’ibibindi wa Kayumba, siwe wabajije icyo Habyalimana yazize. Kayumba we ubwe ni we wibajije icyo kibazo ariko ntiyagisubiza. Azabaze col. Bagosora n’Abafaransa bari bamurinze, wenda Col. Bagosora wacuze uwo mugambi ubwo Habyarimana yari amaze gushyira umukono kumasezerano y’Arusha kandi Abashiru batarifuzaga gusangira ubutegetsi n’Inkotanyi, Kayumba yabona igisubizo.
Ubwenge bwa Kayumba bwagiye mu ndanini kuburyo asigaye yibagirwa amateka y’abanyarwanda, akayagoreka nkana abeshya abo abeshya kugirango aramuke, n’uwaba ari injiji butwi yabona ko Habyalimana yari umugome ukomeye utarakundaga igihugu n’abanyarwanda.
Noble Marara wahoze muri RNC ariko akaza kuyivamo, kumpamvu z’uko ngo yabonaga Atari umurongo we kandi ngo abona harimo n’amacabiranya menshi ashingiwe ku ironda moko ndetse n’icyenewabo byose biturutse kuri Kayumba Nyamwasa, ahita ahitamo kwitandukanya nabo kuko ngo yabona bafite Politike y’amabandi bityo ngo gukorana n’amabandi ntiyari kubishobora. Noble Marara waje gushing RRM ariko nayo ngo akaza gusanga ari guhungira ubwayi mu Kigunda agahita ayishingukamo akayirekera Nsabimana Callixtte Sankara kuri ubu wirirwa acuruza amagambo. Yagize icyo avuga ku Ibura rya Ben Rutabana.
Yagize ati: “ igihe cyose
abantu bafite inyota y’ubutegetsi barahemukirana ,iriya politike ya RNC ni
kimwe n’amabandi, amabandi iyo yibye ikintu kugira ngo akigabane birabagora. Politiki
rero ishingiye kugusaba imfashanyo,ishingiye ku kurwanira abayoboke habamo
guhemukirana kwinshi cyane.”
Marara avuga ko Ben Rutabana
yaburiwe irengero kera ariko bagatinda kubitangaza kuko bashakaga kubanza
gushishoza koko ngo bamenye uwaba ari inyuma yaryo.
Ngo kwitonda n’ubushishozi
bagize mu ibura n’itangazwa rya Ben Rutabana ryahishuye uruhare rwa Kayumba
Nyamwasa, umuyobozi wa RNC mu ibura rya Ben Rutabana. Ibi ngo abishingira ku
nyandiko ahamya ko ari ukuri yandistwe n’umuryango wa Ben Rutabana utangaza ko
yaburiwe irengero.
Yagize ati: “Iyi nyandiko
yaje igasobanura neza ko Rutabana ari umuntu ushobora kuba afitwe n’abakagombye
kumurinda no kumucungira umutekano. Gutinda gutangaza ibura rye bivuyemo inkuru
nyayo ko Kigali nta ruhare ifite mu kuba Rutabana abundikiwe cg se niba bataranamuhitanye.”
Marara avuga ko ibura rya
Rutabana rishingiye ku makimbirane ashingiye ku miyoborere yagiranye na Kayumba
Nyamwasa.
Agira ati: “ikigaragara ni
uko Rutabana yagiranye ubwumvikana buke cyane na bagenzi be bo muri RNC
byumwihariko n’ubuyobozi bwa gisisrikare buyobowe na Kayumba Nyamwasa (…) habayemo
ibintu byo gushaka kwimakaza icyenewabo,habamo ibintu byo kuba Kayumba ashaka
kwiyegereza gusa abantu bafitenye isano,harimo no kuba Rutabana yararakajwe na
bariya bantu mwabonye mu nkiko ejo bundi (abarwanyi ba RNC bari kuburanishwa mu
Rwanda).”
Noble Marara avuga ko
intandaro y’amakimbirane hagati ya Ben Rutabana na Kayumba Nyamwasa ari ukuba
inama za Rutabana zitarubahirijwe nk’uko bari barabyumvikanye.
Ibi ngo byababaje cyane
Rutabana nk’umuntu wari Sous lieutenant muri za mirongo cyenda ngo kuba atanga
inama mu mwaka wa 2019 ntizubahirizwe ni ikibazo gikomeye kuko bari sous
lieutenant nkawe muri za mirongo cyenda ubu ni bajenerali.
Ngo kuba Rutabana atanga
inama ntizubahirizwe nyamara aba kaporali bo muri lycee de Kigali ba Frank
Ntwari , akaba aribo barimo kuyobora za operasiyo arinabo barimo gukorera
iyizarubozo Rutabana uyu munsi ni ikibazo gikomeye cyane.
Marara avuga ko umuryango wa
Ben Rutabana ugaragaza ko yaburiye mu gihugu cya Uganda kuko ariho baheruka
erekeza. Ngo mu kugera muri Uganda ntakigaragaza ko hari ikindi gihugu
yaje kujyamo nyuma y’aho. Marara asaba
igihugu cya Uganda n’ishyaka rirwanya leta y’u Rwanda RNC kugaragaza aho Ben
Rutabana aherereye.
Noble Marara yatangaje ko
Kigali nta ruhare ifite mu ibura ry’uwo bakoranaga bya hafi Ben Rutabana kuko
amakuru yizewe afite avuga ko Kayumba Nyamwasa uyobora RNC ariwe
wamushimuse kugeza ubu bakaba batazi niba ari muzima cyangwa atakiriho.
Aka kamo kandi katewe na
Dr.Rudasingwa Theogene umwe mu bashinze RNC nyuma akaza gushwana na Kayumba
Nyamwasa, mu kiganiro yagiranye na Radio Ishyakwe ikorera kuri internet
yakwennye Kayumba Nyamwasa aho amushinja kwigurutsa no kwigarika abantu
bakoranye aho mu kiganiro Umuvugizi wa RNC Jean paul Turayishimiye yihankanye
Majoro Mudasiru Habibu alias Koloneri Musa ko atamuzi ko amuheruka ari impunzi
kimwe n’abagenzi be barikuburanishwa mu rukiko rwa gisilikare rwa
Nyamirambo mu kiganiro cyo kuwa gatatu taliki 02 Ukwakira 2019 yagiranye na
Radio ijwi ry’Amerika. Twabibutsa ko uyu Jean Paul Turayishimye nawe ubu
yasezeye muri RNC nyuma yo kubona ikihishe inyuma y’ishimutwa rya Ben Rutabana
muri Uganda.
Kuva RNC yashingwa mu mwaka 2010 yaranzwe n’ubugambanyi, kwicana hagati yabo, Kwibana, , kuburyo abayishinze bose bayivuyemo bayisigira Kayumba Nyamwasa bamushinja Kwiba umutungo wa RNC, kwirondobishingiye ku cyenewabo ndetse no Kugambanira bagenzi be.
Kwikura kwa uganda mu bufatanye bw’ibihugu by’akarere bwo guhashya imitwe yitwaje intwaro ibarizwa muri RD-Congo ni ikindi kimenyetso simusiga ko Uganda ihetse mu mujishi imitwe yose iteje umutekano muke mu karere ikorera mu mashyamba ya Repubulika iharanira demokarasi ya Congo.
Hamaze iminsi hacicikana inkuru mu binyamakuru bihengamiye kuri Leta ya Uganda nka Chimpreport.com,Softpower.com nibindi biterwa inkunga na Rujugiro Tribert mu guharabika URwanda,bivuga ko igihugu cya Uganda cyateye utwatsi amasezerano y’abahagarariye ingabo za Leta ya Congo,uBurundi,Uganda na Tanzania agamije kurandura imitwe yitwaje intwaro harimo n’iyo ibereye umufatanyabikorwa mukuru ariyo RNC,FDLR,P5, FPP na RUD-URUNANA.
Ese u Rwanda ko arirwo rushyirwa mu majwi nirwo rwatumije iyi inama?
Mu mpera z’ukwezi kwa Kanama 2019 igihugu cya Uganda cyohereje itsinda ry’Abakuru b’ingabo muri Repubulika iharanira demokarasi ya Congo gusaba iki gihugu ko cyakwemerera Uganda kohereza ingabo zayo k’ubutaka bwa Congo kurwanya ADF NALU umutwe w’inyeshyamba zigometse k’ubutegetsi bwa Uganda Congo,yashimye iki cyifuzo ariko isanga Uganda atariyo yonyine ifite abayirwanya bakorera muri Kongo isaba ko hatumizwa n’ibihugu by’uRwanda n‘uBurundi,igihugu cya Tanzaniya cyatumiwe nk’indorerezi mu iyi gahunda.
Iyi nama yabaye ku matariki ya 13 na 14 Nzeli yibanze ku gufata icyemezo kirambye kigamije guhashya imitwe y’iterabwoba nka FDLR, RNC,CNRD na RUD-Urunana y’abanyarwanda na Mai-Mai, APCLS,NDC,NDC-R CMC/Nyatura na gumino n’indi y’abarundi nka RED/TABARA,FNL na FPB yose irwanira mu burengerazuba bwa Congo.
Aba bakuru b’ingabo bari baremeje ko operasiyo y’ukwezi kumwe ihagije kugira ngo babe bamenesheje iyo mitwe. Ngo mu kwezi k’Ugushyingo,iyi operasiyo iramutse ikozwe neza n’ingabo zihariye[special forces ]iturutse mu ngabo z’u Rwanda,iz’u Burundi,iza Uganda ndetse n’iziturutse muri Congo yaba yararangiye nta mutwe n’umwe witwaje intwaro ukibarizwa mu mashyamba ya Congo.
Gusa ariko uhagarariye igihugu cya Uganda muri aya masezerano Lt.Gen. Elwelu yanze gusinya umwanzuro wanyuma wayo kubera ko u Rwanda rwashakaga gushyira umutwe wayo w’ingabo zihariye [special forces]ku mupaka warwo na Uganda ndetse no kumupaka warwo n’u Burundi.
URwanda nk’igihugu gifite imitwe irurwanya iherereye muri Kivu y’Amajyepfo nka CNRD UBWIYUNGE/FLN, muri Kivu y’Amajyaruguru hari FDLR,RUD URUNANA na FPP, imaze iminsi ihungabanya umutekano mu majyaruguru y’uRwanda rwasabye ko rwakurikiranira hafi ibikorwa by’iyimitwe ariko Uganda ibigiraho impungenge nk’umufatanyabikorwa wazo ikaba n’umuterankunga mu bya gisilikare w’iyi mitwe y’iterabwoba.
Uganda kuba iya mbere mu gusaba gukorera muri Kongo s’uguhashya ADF NALU yari amayeri yo kwiyunga n’iyi mitwe ikayongerera imbaraga kuburyo buhoraho ikabasha guhangana na RDF, kuko,uyu mutwe wa ADF NALU kuva washingwa nturagaba igitero na kimwe k’ubutaka bwa Uganda,ariko buri munsi wica abanyekongo abakurikiranira hafi iby’uyu mutwe bavugako waba warashinzwe na bamwe mu nzego z’umutekano za Uganda kugirango,Uganda ibone uko isahura ubutunzi bwo mu butaka bwa Repubulika iharanira demokarasi ya Congo.
Abasesenguzi mu bya Politike y’Akarere bati ese “ikibazo cy’Abahema n’Abarendu nacyo kiri mu kibazo nyamukuru cyatumaga Uganda ikora bwangu mu kohereza ingabo zayo k’ubutaka bwa Congo”??? ariko kuberako yabonye inzego z’umutekano z’Akarere zirimo n’u Rwanda zizaba zikurikirana buri kintu cyose kibaye yasanze ntanyungu izagira muri ubu bufatanye ihitamo guseta ibirenge dore ko ubwoko bw’Abahema bushyigikiwe na Uganda bukaba buhanganye n’abitwa Abarendu,igihugu cya Uganda kigirira inyungu mu kuryanishya ayo moko kugirango cyikorere ubusahuzi muri ako Karere ka Bunya gafashe ku gihugu cya Uganda.
Kwikura mu masezerano y’ubufatanye bw’ibihugu by’Akarere k’ibiyaga bigari ku iki gihugu cya Uganda nta gihombo u Rwanda rubihomberamo cyane ko atarirwo rwateguye uyu mushinga wateguwe na Leta ya Congo, kandi abakuru b’ingabo bawusizeho umukono bakaba bizeye umusaruro uzavamo.
Umuvugizi w’ingabo z’u Rwanda Lt. Col Innocent Munyengango, yavuze ko ibiganiro byabaye mu nama ya kabiri byagenze neza ku mpande zose, akaba atiyumvisha ukuntu Uganda ubu noneho itangiye kuzana ibibazo bya politiki mu bikorwa byo gushakira amahoro aka karere, kandi ikabikora yifashishije ibinyamakuru bikorera mu kwaha kwa Leta.
Jean Paul Turayishimye amaze imyaka igera mu icyenda ashinzwe ubushakashatsi ndetse abifatanya no kuba umuvugizi wa RNC, ariko nyuma yaho ingabo za P5 zikuriwe na Kayumba Nyamwasa zirasiwe muri Congo n’ingabo za FARDC, umutwe wa RNC watangiye kuzamo ibibazo byo kutavuga rumwe mu bagize ubuyobozi bwa RNC.
Abarwanyi ba P5 bakimara kurasirwa muri Congo, ndetse bikaza kurangira uwarukuriye izi nago Rtd Major Habibu Mudathiru afashwe n’abarwanyi be 25, ubu bari mu bucamanza I Kigali, Kayumba Nyamwasa ntiyegeze nyemera ko aba barwanyi ari aba P5, ariko kandi nanone akanyuranya na Mubyara we Rugema Kayumba kuko we yavugaga ko ingbo ari iza RNC, ibi rero biri mu byatumye ubuyobozi bwa RNC butangira gucikamo ibice, kuko Ben Rutabana, Majoro Micombero..batemeraga uko kwihunza ingabo za RNC zari ziri gutikirira muri Congo.
Usibye ikibazo cy’ingabo za Kayumba zakubitiwe muri Kongo ndetse
umukuru wazo Maj (rtd) Habib Mudathiru agafatwa akazanwa mu Rwanda, ikibazo cya
Ben Rutabana waburiwe irengero muri Uganda ukwezi gushize, bivugwa ko yafashwe
bugwate na RUD-Urunana ku kagambane ka Kayumba Nyamwasa na Muramu we Frank
Ntwari kubufasha bwa CMI na Brig.Gen Abel Kandiho. Ahe Ben. Rutabana
utaremeraga amanyanga ya Kayumba Nyamwasa na Muramuwe byamuviriyemo gushaka uko
bamwikiza.
Ibi rero biri mubyashyuhije Jean Paul Turayishimye gufata
icyemeze cyo gusezera muri RNC kuko yanze kwiteranya n’umuryango wa Ben
Rutabana dore ko yarafitanye ubushuti budasanzwe na Mushiki wa Ben Rutabana Tabita
Rwiza akaba n’umuvandimwe wa Adeline Rwigara.
Nubwo abyita ingendo z’akazi, igihe cyose Jean Paul Turayishimye
aba agiye muri Canada aba ari mu munyenga w’urukundo na Tabita Gwiza.
Nubwo Jean Paul Turayishimye yari umuvugizi wa RNC n’ubusanzwe
ntibakundaga kuvuga rumwe na Kayumba mu bikorwa n’ibyemezo afata kuko
yabashinjaga ko haribyo bamuhisha, Jean Paul Turayishimye we abyita kutagira
umurongo wa Politike uhamye byatumye abayibayemo ku ikubitiro bayivamo, aho
Kayumba Nyamwasa asigaranye abo yita abahutu be barimo Gervais Condo, Vuvuzela
Serge Ndayizeye n’abandi.
Icyatumye Jean Paul
Turayishimye Asezera ku mirimo ya RNC
Kudahabwa agaciro mu kazi yarashinzwe
Kuba hataragaragajwe
irengero rya Ben Rutabana ndetse ntibagire n’ubushacye bwo gufasha umuryango wa
Ben Rutabana kumenya irengero rye mu gihe bivugwa ko ishimutwa rye Kayumba
Nyamwasa yabigizemo uruhare.
Kuba ubuyobozi bwa RNC
butabwiza ukuri abanyamuryango ba RNC ibikorwa biri gukorwa ndetse ngo
babererke n’umurongo wa Politike uhamye.
Kuba RNC itajya iha
abanyamuryango umwanya ngo bavuge uko babona ibintu ndetse binakurikizwe mu gihe
benshi bakuriye RNC mu bihugu nka Belgique, USA, Denmark, France bashinja
kayumba Nyamwasa, Jerome Nayigiziki, Jervais Condo..kuba RNC barayigize iyabo
gusa.
Kuba imitungo ya RNC
iburirwa irengero mu buryo budasobanutse mu gihe hatungwa agatoki Kayumba
Nyamwasa utumvikana na Jean Paul Turayishimye.
Kuba muri RNC Kayumba
Nyamwasa yiyegera abahutu cyanee.
Kuba Leta zunze ubumwe
za Amerika USA ziri hafi kwakira ubusabe bwa leta y’u Rwanda gufata abayobozi
ba RNC kuko bashinzwe ibikorwa by’iterabwoba.
Kuba Turayishimye avuye muri RNC ni ikimenyetso ko igeze ku
ndunduro ikaba izasigaramo Kayumba Nyamwasa, abo yita abahutu be nabo amaherezo
bazamushiraho; agitangiza ishyaka yashatse kwiyegereza Paul Rusesabagina
na Paulin Murayi umukwe wa Kabuga Felicien ariko bava muri RNC ku ikubitiro.
Mu ijoro ryo kuri uyu wagatunu ahagana i saa 11h30 z’ijoro, Abanyarwanda
9 bajugunywe ku mpaka wa Kagitumba nyuma y’igihe kinini bakorerwa iyicaruzo n’ikigo
gishinzwe ubutasi bw’ingabo za Unganda kizwi ku izina rya CMI kiyobwe na
Brig.Gen.Abel Kandiho.
Hashize Imyaka 2 irenga igihugu cya Uganda kibasira abanywarwa
bagenda, bakorera muri iki gihugu, bafatwa mu buryo bunyuranije n’amategeko bagafungwa
bazizwa ko ngo bashobora kuba ari abatasi ba leta y’u Rwanda. Ibiro by’ubutasi
bw’inagbo za Uganda CMI ifata aba banyarwanda kubufatanye n’umutwe w’iterabwoba
wa RNC ukorera muri iki gihugu kugirango iwushakire abayobocye ndetse n’abarwanyi
bajyanwa mu mutwe wa P5 uyobowe na Kayumba Nyamwasa.
Donatien Badege, y’imyaka 45 ukomoka mu kagali ka Rwimiyaga, mu
murenge wa Rwimiyaga ho mu karerer ka Nyagatare, wahoze ari umuvugabutumwa mu
itorero ry’abapantekote, yagiye muri Uganda muri Mutarama 2019 agiye
gukurikirana amasomo ajyane no kwiga ibya Bibiliya, ubwo yafatwaga akajyanwa
gufungwa ndetse no gukorerwa iyicarubozo yaratarasoza ayo masomo.
Ubwo yatangaga ubuhamya yagize ati: “Nafashwe tariki ya 18 z’ukwezi kwa Kamena (6) 2019, njyanwa gufungirwa muri gereza ya gisirikare iri Mbarara, aho nashinjwaga kuba intasi y’igihugu cy’u Rwanda, nakomeje kubabwira ko ntariyo ariko ntibigeze bumva ibyo navugaga kuko bankubitaga amanywa n’ijoro kugeza tariki ya 24/07/2019 ubwo najyanwaga gufungirwa kubiro bikuru by’ikigo cy’ubutasi bw’ingabo za Uganda (CMI) giherereye muri Mbuya, aho namaze amaze agera kuri 4 nkorerwa iyicarubozo amanyawa n’ijoro” .
Donatien Badege, umwe mubarekuwe ubwo yatanga ubuhamya mu ijoro ryo kuri uyu wa agatuni ku mupaka wa Kagitumba
Deogratias Semakaba, wa koraga umwuga wa gikanishi mu karere ka
Kicukiro, akaza kujya Uganda mu kwezi kwa Kanama (8) 2018, nyuma yo guhamagarwa
n’inshuti ye ngo amuhe akazi i Kampala, yavuze ko yafashwe tariki ya
22/08/2019, ahita afungwa igitambaro mu maso ajyanwa gufungirwa ku kigo cya
Gisirikare cya Mbuya muri Kampala.
Yavuze ko yabajijwe ibibazo byinshi asabwa gusobanura icyo yaje
gukora mu gihugu cya Uganda ndetse nuwo akorera.
Semakaba w’imyaka 54, avuga ko ubwo yafatwaga yarafite moto ariko atigeze amanya irengero ryayo kuko ubwo yarekurwaga atigeze ayisubizwa, yasanze abandi banyarwanda benshi hanze nabo bari bafunzwe mu buryo munyuranije n’amategeko, bakorerwa iyica rubozo mu icyo kigo cya Mbuya, bahise bashyirwa mu modoka berecyeza ku mupaka wa Gatuna aho bajugunywe ari 9.
URUTONDE RW’ABANYARWANDA BAJUGUNYWE KU MUPAKA
Kizenga Emmanuel w’imyaka 25 yarafungiwe muri gereza ya Ntungamo
mu gihe cy’umwaka 1 n’amazi 2.
Rukundo Elias w’imyaka 24 nawe yafungiwe muri gereza ya Ntungamo mu gihe cy’umwaka 1 n’amazi 2
Habimana Felix y’imyaka 35 yafungiwe muri gereza ya Mudende mu
gihe cy’amezi 4 n’igice.
Gasore Eric w’imyaka 32 yarafungiye muri gereza ya Kireka ya CMI
mu gihe cy’amezi 2.
Nkurunziza James w’imyaka 31 yarafungiye muri gereza ya Kireka ya CMI mu gihe cy’amezi 3.
Ibi bikozwe nyuma yaho ubuyobozi bw’igihugu cya Uganda butangarije
itariki y’inama izahuza amatsinda aturutse mu bihugu byombi agamije gusuzuma
ishyirwa mu bikorwa y’amazeserano y’imikoranire inozo hagati ya Uganda n’u
Rwanda, aya masezerano yashyizweho
umukono n’abayobozi bibihugu byombi i Luanda muri Angola taliki ya 21/08/2019.
Iyi nama iteganyijwe taliki ya 18/11/2019 I Kampala.
Fred Dennis Mukasa Mbidde ni Umudepite mu Nteko Ishinga Amategeko y’Umuryango wa Afurika y’Uburasirazuba, EALA, uhagarariye Uganda, ndetse ni n’Umunyapolitiki utavuga rumwe na Leta ya Museveni ubarizwa mu Ishyaka ry’Aba-Démocrate.
Ni umugabo utarya iminwa na gato, uvuga ikiri ku mutima we ashize amanga ku buryo avuga ko adatewe ubwoba no kuba yabizira. Azwi kandi ku magambo akomeye y’Icyongereza nk’aho yigeze kuvuga ijambo rirerire ashaka gusobanura umuntu wakoze ikintu azi neza, maze avuga ko byitwa “Supercalifragilisticexpialidocious”.
Mu gihe u Rwanda na Uganda bitabanye neza muri iki gihe, Mbidde ntiyahwemye kunenga uburyo igihugu cye kiri kwitwara mu bibazo, avuga ko aricyo nyirabayazana wa byose.
Muri Kanama yigeze kubwira igihugu cye ko gikwiye kwirukana abayoboke b’Umutwe w’Iterabwoba wa RNC niba gishaka kubana mu mahoro n’u Rwanda.
Ati “Ibi bihugu bibiri bisangiye imyumvire y’uko agaciro n’amahoro by’abaturage ari ikintu cyo gupfira. Twebwe abaturage ba Uganda, ntituzashyigikira buri wese ugambiriye gutera Kigali kandi kuri iki ntituzava ku izima.”
Mu ntangiriro z’Ukwakira, abantu benshi ntibazi ko mu bihumbi by’Abanyarwanda n’inshuti byari mu cyumba cya World Conference Center i Bonn mu Budage bitabiriye Rwanda Day, harimo na Mbidde, yicaye atuje.
Uyu mugabo yasobanuriye IGIHE mu buryo bwimbitse uburyo yafashe umwanzuro wo kwitabira Rwanda Day n’uko yiyumvise ari mu mbaga y’abari bakurikiye impanuro z’Umukuru w’Igihugu, baganira ku iterambere ry’u Rwanda.
Yavuze ko yamenye ibijyanye na Rwanda Day abibonye kuri internet, abona ubutumwa buhamagarira abashaka kuzayitabira kuba bakwiyandikisha, maze nawe abikora atyo.
Ngo byahuriranye n’uko yari afite ingendo ku Mugabane w’u Burayi, maze ashaka umwanya ku buryo ku wa 5 Ukwakira 2019 aba ari i Bonn akitabira iki gikorwa kigaragaza ishusho ya nyayo y’imiyoborere y’u Rwanda.
Ati “Iyo urebye ibyabaye hariya, ni byo twita ubuyobozi bwegerejwe abaturage aho umuntu uyobora igihugu muri buriya buryo ni ibitekerezo by’abaturage bihabwa agaciro aho kuba iby’abayobozi.”
Mbidde yavuze ko hari ibikorwa byinshi u Rwanda rukora, bigaragaza uburyo ari igihugu cy’icyitegererezo mu miyoborere iha ijambo abaturage, ku buryo abona ko ibihugu byose bikwiye kurwigiraho.
Ati “Hari ikindi gikorwa ntaritabira, ariko ndi gushaka uburyo nazacyitabira. Aho mu gihugu baba babaza ibibazo, abayobozi nabo bagahita babasubiza, bikava ku baturage babaza Guverinoma, icyo nicyo cyitwa Umushyikirano? Iki gikorwa nicyo ubu nshaka kwitabira.”
“Urabona, biragoye ku muyobozi w’igihugu kuyobora afatanyije n’abaturage, icyo abayobozi bakora ni ugukumira abaturage kuko uko bayobora niko ibibazo biba byinshi biturutse mu baturage, aho inshuro nyinshi abayobozi baba batabifitiye ibisubizo. Ndi mu gihugu aho Perezida adafite ibisubizo byo gutanga.”
Mbidde yavuze ko kuba mu gihugu cye abaturage baba badafite umwanya wo kuba babaza ibibazo Perezida, iyo ageze aho babibaza abifata nk’umuntu uri mu ishuri.
Ati “Iyo ubonye igihugu aho Perezida ari hafi y’abaturage, uhita utekereza uti iri ni ishuri kuri njye. Rwanda Day kuri njye yabaye nk’ishuri, narebaga Perezida [Kagame] ufite intekerezo ziri hamwe ku buryo adatinya ikibazo na kimwe.”
“Ndakubwiza ukuri nta handi nabibonye, haba mu Burayi yewe no muri Amerika. Trump ntabwo ashobora guhagarara ku mihanda y’i New York ngo bamubaze ibibazo kuko bafite ibibazo atatangira ibisubizo. Ni umuntu uhunga no kujya mu Nteko Ishinga Amategeko ngo bamubaze ibibazo.”
Yavuze ko umuyobozi ashobora kuba yajya mu gihugu cye agatanga ibisubizo kuko aba yizeye umutekano we n’igisirikare, ariko kujya muri Diaspora byo bisaba kuba uri umuyobozi wiyemeje kwegera abaturage.
Ati “Ndakubwiza ukuri ngendeye ku byo nabonye, ibi bikorwa n’umuyobozi wiyemeje gutanga ibisubizo ku bibazo byose bireba abaturage. Yatanze amatike y’ubuntu kuri buri wese wagaragaje gushaka kuza mu Rwanda agashora imari, wakwibaza uwo muyobozi!”
U Rwanda ntirukiri igihugu, rwahindutse ikirango
Mbidde avuga ko magingo aya, u Rwanda rutakiri ku rwego rwo kwitwa igihugu nk’ibindi ahubwo ko rwabaye ikirango cy’ibyiza aho buri wese arutangaho urugero.
Ati “Kugira ngo igihugu gihinduke ikirango nk’u Busuwisi na Israël, bituruka mu gukora cyane kw’abaturage n’abayobozi. Iyo urebye u Busuwisi, uba ushaka kureba Israël ikindi gihugu uba ugomba kurebaho ni u Rwanda. Kuri njye ni urugero rwiza.”
Mbidde yavuze ko u Rwanda na Uganda ari ibihugu byavutse mu nda imwe y’impinduramatwara, ndetse ko bitewe n’isano byombi bifitanye, adashobora kugirira nabi u Rwanda nubwo ari umuturage wa Uganda.
Ati “Ntabwo nshobora kujya ku ruhande rwa Uganda nshaka gushoza intambara ku Rwanda. Niba bisaba gupfa, nzapfa ndi umugabo wishimye. Niba hari ikintu cy’agaciro umuntu yapfira, ni intambara y’uko nta gitero gikwiye kugabwa kuri Kigali.”
Mbidde yavuze ko icyo yifuza ari uko akarere ka Afurika y’Uburasirazuba kagira amahoro, ku buryo niba hari n’uwashaka kugirira nabi u Rwanda, ibihugu byose bihaguruka bikamurwanyiriza hamwe.
Mu kiganiro na IGIHE, Mbidde yagarutse kandi ku buzima bwe nk’umunyapolitiki utavuga rumwe na Museveni, urwanya ibitekerezo bye bibi ku Rwanda, aho yavuze ko muri iki gihe asigaye aterwa ubwoba n’abantu banyuranye kubera kuvugira u Rwanda.
Mu gice cya kabiri cy’iki kiganiro, tuzagaruka ku buryo abona ibibazo by’u Rwanda na Uganda byakemuka n’ibindi.
Tariki 18 Ukuboza 2018, Itsinda ry’inzobere z’Umuryango w’Abibumbye zikora iperereza ku mutekano mu burasirazuba bwa Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo, ryashyikirije Komite y’akanama gashinzwe umutekano raporo y’ibyo zabonye.
Muri iyo nyandiko zise ‘Midterm report of the Group of Experts on the Democratic Republic of the Congo’, impuguke zagarutse ku nyeshyamba za Kayumba Nyamwasa zikorera mu misozi ya Fizi na Uvira muri Kivu y’Amajyepfo. Zavuganye n’abantu 12 bahoze muri uwo mutwe uzwi nka P5, Rwanda National Congress cyangwa “umutwe wa Kayumba Nyamwasa.”
Abatangabuhamya bavuze ko uburyo bwo gushaka abarwanyi bucurirwa i Bujumbura, abinjizwamo bagakurwa mu bihugu byo muri Afurika n’i Burayi.
Raporo igira iti “Nk’uko ababajijwe bahoze ari abarwanyi babivuze, uw’imbere mu gushaka abarwanyi bashya ni umugabo witwa ‘Rashid’ uzwi nka “Sunday/Sunde Charles”. Ni we tumanaho ry’ibanze hagati y’abinjizwa, aho bajyanwa n’abayobozi babo (by’umwihariko Nyamusaraba) baba i Bijabo.”
Iyo raporo inagira iti “Abahoze ari abarwanyi babajijwe babwiye itsinda ko bajyanwaga n’abantu baziranye cyangwa bene wabo ba kure. Babaga bizera ko bagiye kubona imirimo i Bujumbura. Abenshi babaga baturuka mu Burundi, mu Rwanda na Uganda.”
“Nibura umuntu umwe niwe waturutse muri Malawi. Abahoze ari abarwanyi babwiye itsinda ko abenshi bakiri no muri Bijabo, baturutse muri Kenya, Repubulika ya Tanzania, Afurika y’Epfo na Mozambique.”
Nyamusaraba ngo abwira abarwanyi bashya ko intego y’uwo mutwe ari ukubohoza u Rwanda. Raporo ya Loni yashimangiye ko intwaro, ibiryo, imiti n’imyambaro byose uwo mutwe ukoresha bituruka i Burundi, ndetse igenda igaragaza n’ingero z’intwaro zinjijwe mu nyeshyamba ziturutse i Bujumbura.
Mu rukiko byagiye ahabona
Ku wa 2 Ukwakira 2019 nibwo abarwanyi bari bagize umutwe wa P5 bari bamaze igihe mu mashyamba ya Congo, bisanze mu rukiko rwa gisirikare i Kigali. Hari nyuma y’amezi make bari mu Bugenzacyaha, aho bahaswe ibibazo bagasobanura uko binjiye muri uyu mutwe witwara gisirikare n’uko bafashwe.
Abafashwe benshi bakuwe mu mashyamba ya Congo nyuma y’igico gikomeye batezwe n’ingabo z’icyo gihugu, FARDC, aho mu iburanisha abenshi bahurizaga ku kuvuga ko bashyikirijwe u Rwanda ku wa 18 Kamena 2019. Hari n’abatawe muri yombi barageze mu kigo kinyuzwamo abasirikare bavuye ku rugamba cya Mutobo.
Kayumba Nyamwasa washinze uyu mutwe ni umugabo wahoze muri RDF agatoroka ubutabera, ubu aba muri Afurika y’Epfo. Mu 2011 inkiko za gisirikare zamukatiye adahari, gufungwa imyaka 24 ananyagwa amapeti ya gisirikare, amaze guhamwa no gupfobya Jenoside, iterabwoba no guhonyora uburenganzira bw’ikiremwamuntu.
Ubushinjacyaha bugaragaza ko muri Afurika y’Epfo, Kayumba na Maj Robert Higiro bashinze Rwanda National Congress (RNC), igamije kugirira nabi ubutegetsi bw’u Rwanda, ari nayo mpamvu barimo bashinga ishami rya gisirikare.
Kayumba ni nawe wegereye Rtd Major Habib Mudathiru wahoze muri RDF akaza kujya muri Uganda, maze amujyana mu gutoza abasirikare be. Uyu Mudathiru yafatanwe n’abasirikare yari ayoboye, yarashwe ukuguru ku buryo gufunzwe n’ibyuma, ndetse usanga bamwe mu rukiko bamuryanirana inzara, kuko bamwe mu baba bacunze umutekano ngo adatoroka, harimo abo yigishije igisirikare.
Amazina yo muri raporo ahura n’ayo mu rukiko
Ku wa 20 Nyakanga 2017 nibwo uwitwa Sibo Charles na Habib Mudathiru bavuye muri Uganda, bafashwa n’urwego rw’iperereza rw’igisirikare cya Uganda, CMI ngo bagere i Burundi banyuze muri Tanzania.
Bafashijwe na Capt Johnson wo muri CMI wabashyize mu modoka afite n’imbunda, bagera ku mupaka wa Tanzania banyuze Kikagati. Banafashijwe na Mateka, umuhungu wa General Major Mateka wo muri Uganda
Ku mupaka ngo Johnson yabashakiye inyandiko mpimbano zabagejeje i Burundi. Ku mupaka w’u Burundi ngo ngo bakiriwe n’abakuriye inzego z’iperereza mu gisirikare cy’icyo gihugu, barimo Colonel Ignace Sibonama ushinzwe iperereza rya gisirikare (Chief J2) na Major Bertin ushinzwe iperereza ryo hanze.
Ngo bagiye bacungiwe umutekano kuva ku mupaka wa Tanzania cyangwa bava i Bujumbura, bagera muri RDC, bikorwa n‘abitwa Maso, Soldat Cyuma, Renzaho na Kimweshi bo mu Burundi.
Ngo babagejeje i Bujumbura babaha icumbi muri Hotel Transit, ari naho hacumbikirwaga abantu benshi bajya muri P5. Nyuma ngo Kayumba yahamagaye Sibo Charles na Major Habib kuri Skype, ababwira ko mu mwanya babonana n’abayobozi ba Gisirikare mu Burundi, ati “muvugane bikeya kuko ibyinshi twarabirangije.”
Ngo yababwiye ko bahabwa imbunda n’amasasu, inzira yo gucishamo amakurutu y’Abanyarwanda bari i Burundi n’inzira yo kunyuzamo abarwayi igihe badashoboye kuvurirwa mu nkambi yabo.
Ni nako bagenze kuko bahuye na Colonel Ignace Sibomana, Major Bertin na Colonel Nyamusaraba, Umunyamulenge uyobora umutwe witwara gisirikare wa Ngomino. Uyu Nyamusaraba avugwa muri raporo y’impuguke za Loni.
Mu kiganiro bagiranye ngo bemeranyije ko P5 igizwe ahanini n’abanyarwanda, izajya ikora imyitozo yitwikiriye Ngomino ya Col Namusaraba, mu gihe bazaba babaye benshi bakazabona kujya mu nkambi yabo. Nyuma y’icyumweru kimwe iyo nama ibaye, ngo Colonel Sibomana na Maj Bertin bahaye imodoka n’uburinzi igikundi cya Major Habib n’amakurutu bari kumwe, babageza kuri Tanganyika, bambukira mu bwato bagera muri RDC.
Mu gushyira mu bikorwa ibyo bemerewe, bagenda ngo bahawe SMG 13, LMG 3, MMG 1 n’ibikarito bine by’amasasu ya SMG na sheni eshatu z’amasasu ya NMG.
Ibyavuzwe ku Burundi na Uganda byagarutse mu rukiko
Raporo ya Loni yahishuye ko u Burundi na Uganda biri imbere mu gufasha imitwe igamije guhungabanya umutekano, bikaba bihura neza n’ibimenyetso urukiko rufite byatanzwe n’abaregwa, urebeye ku bwenegihugu bwabo cyangwa aho binjiye muri P5 baturutse.
Mu mfungwa 25 zirimo kuburana ku ifungwa n’ifungurwa mu rukiko rwa gisirikare, uretse kuba harimo benshi bemereye urukiko ko banyuze muri Uganda akaba ariho baherwa ibyangombwa bibageza muri RDC, harimo abenegihugu batatu ba Uganda, Lubwana Suleiman, Katwere Joseph na Desideriyo Fred.
Leta y’u Burundi nayo, uretse kuba abasirikare bayo bakuru bashinjwa uruhare rukomeye mu kwinjiza abarwanyiba P5, kubaha intwaro n’ibindi, bufitemo abenegihugu bane, barimo Ndirahira Jean de Dieu, Nsengiyumva Janvier, Minani Jean na Nsabimana Jean Marie Vianney.
Byongeye, mu baregwa uko ari 25, abantu 14 bafashwe bavuze ko binjijwe muri P5 banyuze mu Burundi, umunani baturutse muri Uganda, babiri muri Kenya n’umwe muri Malawi.
Uyu wavuye muri Malawi anavugwa muri raporo y’impuguke. Ari mu rukiko ndetse yemera ibyaha byo kwinjira mu mutwe w’ingabo utemewe no kurema umutwe w’abagizi ba nabi.
Uwo ni Ndibanje Lambert w’imyaka 23 uvuga ko yagiye muri Malawi mu 2001, ndetse yigaga mu mashuri yisumbuye. Yemereye urukiko ko mu 2017 yahuye n’umugabo mu minsi mikuru isoza umwaka, amwizeza ko hari akazi k’amezi atatu kazajya kamuhemba $300 ku kwezi.
Ngo bamubwiye ko ari urwuri azakoramo muri Tanzania, ariko bamusaba kubigira ibanga. Itariki yo kugenda ngo igeze yamusabye kugenda nta n’imyenda ajyanye, amusaba no kudasezera ababyeyi. Ngo yahise amuha ibyangombwa biriho amazina yahinduwe, handitseho ko bagiye kurangiza ikiliyo muri RDC. Yagezeyo aciye mu Burundi.
Imigambi yarabapfubanye
Perezida Felix Tshisekedi amaze gutorwa muri uyu mwaka, imwe mu ntego yashyize imbere ni ukurwanya imitwe yitwaje intwaro ikorera mu burasirazuba bw’igihugu. Kugeza muri Kamena, ingabo za FARDC zemeje ko zakajije ibitero ku mitwe yitwaje intwaro ikorera muri iki gihugu irimo uwa P5. Ni ibitero bikomeye byiswe ‘Tempête de l’Ituri’.
Abarwanyi bagejejwe mu Rwanda bo bavuga ko bajya gufatwa na FARDC, ngo Kayumba yahamagaye Habib kuri telefoni ikoresha icyogajuru, amusaba ko batekereza uko bahindura aho bakorera, ngo bave muri Kivu y’Amajyepfo bajye ku mupaka wa Uganda kuko babonaga u Burundi butaha inkunga bihagije, ariko ngo kuri Uganda babonaga inkunga ishobora kuba nyinshi n’abarwanyi babo bakajya babona uko bambuka byoroshye.
Umushinjacyaha yavuze ko muri uwo mugambi, bakoresheje $12000 USD yoherejwe na Ben Rutabana kuri Western Union i Bujumbura. Ku wa 19 Mata ngo nibwo bimutse, bageze Kalehe bahura n’umutwe wa MRCD iyoborwa na Gen Wilson Irategeka, bababwira ko ngo bo ‘batangiye akazi muri Nyungwe’.
Bamaze kuruhuka ngo bakomeje urugendo “rutabahiriye na gatoya,” kuko bageze muri Gatoyi i Masisi, bahuye n’ibico byinshi bya FARDC, bararaswa, bamwe barafatwa abandi bishyikiriza Monusco. Abashoboye kurokoka bagiye bamanika amaboko ku matariki atandukanye, kugeza ubwo Leta ya Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo yabashyikirije u Rwanda.
Ubwo yari mu rukiko, Major Mudathiru yashatse guhakana ibyaha avuga ko batawe muri yombi ntacyo barakora, ariko asobanurirwa amategeko amugonga, ko yacuze imigambi ahubwo ikaburizwamo.
Rtd Major Mudathiru watozaga P5 yafatanwe mpiri n’abasirikare be
Mudathiru arimo kuvurwa ukuguru kwakomerekeye mu mashyamba ya RDC
Nyuma yagize ati “Ibyo ari byo byose ni nka bya bindi umuntu akora gahunda y’ibikorwa, ariko nyuma ishobora gusubirwamo cyangwa se ntinagerweho, ushobora kugira umugambi ariko ntunawugereho nk’uko twabivuze.”
Hashize imyaka ibiri umubano w’u Rwanda na
Uganda utameze neza, mu ntangira z’umwaka wi 2017 nibwo abanyarwanda bakorera,
bajya muri Uganda batangiye gufatwa bagafungwa mu buryo bunyuranije n’amategeko,
bakorerwa iyicarubozo, barakubitwa kugeza ubwo bamwe bibaviramo urupfu. Mu nama
iherutse kubera I Kigali 16/9/2019 yarijyanye no kureba iyubahizwa ry’amasezerano
y’i Luanda, Uganda ntiyigeze y’ubahiriza imyanzuro yavuye muri iyi nama.
Uganda ishinjwa gutera
inkunga imitwe yitwaje intwaro igamije guhungabanya umutekano w’u Rwanda harimo
umutwe wa P5 wibumbiyemo indi mitwe yitwaje intwaro ikorera muri Congo nka
RUD-Urunana, FDLR, abarwanyi ba RNC, uyu mutwe ukuriwe na Kyaumba Nyamwasa
ibikorwa byawo byose bicurirwa muri Uganda kubufatanye n’ikigo cy’ubutasi bw’ingabo
za Uganda CMI.
Muri Kanama taliki ya 21/2019 nibwo
abayobozi b’ibihugu byombi bahuriye mu nama I Luanda muri Angola, basinya
amazezerano y’imikoranire hagamijwe kugarura umubano unoze uri hagati y’ibihugu
byombi.
Nyuma y’amasezerano yabere i Luanda, taliki ya 16/09/2019 i Kigali habereye indi nama ihuriwemo n’itsinda riturutse ku mpande z’ibihugu byombi rigamije gukurikirana ishyirwa mu bikorwa ry’amasezerano y’i Luanda, muri iyi nama kandi u Rwanda rwahaye Uganda urutonde rw’Abanyarwanda bafungiwe muri icyo gihugu, yemera kugenzura ayo makuru hagamijwe ko abari kuri urwo rutonde banyuzwa mu nzira zigenwa z’ubutabera, no kurekura abo bizagaragara ko nta bimenyetso bihari cyangwa ibyaha bakurikiranwaho. Byari biteganyijwe ko indi nama izaba taliki ya 16/10/2019, nyuma y’iminsi 30 ihereye igihe indi yabereye.
Umunyamabanga wa Leta muri minisiteri y’ububanyi n’amahanga Olivier Duhungirehe na minisitiri w’ububanyi n’amahanga wa Uganda Hon. Sam Kutesa baganira n’itangaza makuru nyuma y’inama iherutse kubera i Kigali
Nyuma yiyi nama Uganda ntiyigeze
igaragaza ubushacye nabucye bwo gushyira mu bikorwa ibikubiye mu masezerano
yashyizweho umukono i Luanda, ahubwo Perezida Museveni n’abambari be bakomeje
gukoresha itangazamakuru nk’imwe mu ntwaro yiganjemo ubushotoranyi ndetse no
kwiyerurutsa agaragaza ko u Rwanda arirwo rufite ikibazo.
Nyuma yaho u Rwanda rwari rukibaza uko byagenze mu nama yariteganyijwe
taliki ya 16/10/2019 yagombaga kubera i Kampala, kuri iki cyumweru taliki ya
20/10/2019 u Rwanda Rwatunguwe no kubona mu kinyamakuru Chimpreports cyo muri
Uganda cyanditse ko Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga ya Uganda yohereje
ubutumire i Kigali, buha ikaze intumwa z’u Rwanda “mu nama iteganyijwe ku wa 13
Ugushyingo.”
Mu gihe ibinyamakuru byo muri Uganda
byamaze gutangaza itariki y’ibiganiro, umunyamabanga wa Leta muri minisiteri y’ububanyi
n’amahanga Bwana Nduhungirehe Olivier yahamije ko nta butumire Minisiteri
y’Ububanyi n’amahanga y’u Rwanda irakira.
Mu butumwa yanyujije kuri Twitter yagize ati “Biratangaje kumenyera ibi mu binyamakuru byo muri Uganda. Ntabwo u Rwanda rwigeze ruganirizwa ku itariki iyo ari yo yose, kandi yaba Minisiteri y’Ububanyi n’Amahanga y’u Rwanda cyangwa Ambasade y’u Rwanda muri Uganda, nta wakiriye ubwo butumire”.
Inyandiko ya Duhungirehe Olivier kuri twitter
Ibi kandi si ubwambere byari
bibaye kuko Muri Werurwe uyu mwaka nibwo hatangajwe
ibaruwa Perezida Yoweri Museveni wa Uganda yandikiye mugenzi we w’u Rwanda Paul
Kagame, yemera ko yahuye na bamwe mu bagize umutwe wa RNC ugamije guhungabanya
umutekano w’u Rwanda, hazamurwa ibibazo byinshi ku miterere yayo, igihe
yasohokeye n’amagambo yayikoreshejwemo.
Iyo baruwa yasohotse mu kinyamakuru The New
Vision cya Leta ya Uganda, igaragazwa ko yanditswe ku wa 10 Werurwe 2019 ariko
bikaza kugara ko ibaruwa yageze I Kigali taliki ya 18 werurwe 2019.
Ibibazo
bibiri bikomeye byahise bitangira kugarukwaho ni uburyo iyi baruwa yasohotse mu
itangazamakuru kandi amakuru ahamya neza ko Perezida Kagame yari igenewe yari
itaramugeraho, n’uburyo Museveni yemeye ko yagiranye ibiganiro n’abagize RNC na
Rujugiro ubwe, ibintu ubutegetsi bwa Uganda bwakunze kwamagana ko ntaho buhuriye
n’abifuriza u Rwanda inabi.
Isesengura
Ni iyihe mpamvu Perezida Museveni akomeje
gutinza ibiganiro ndetse no kubahiza amasezerano y’i Luanda yashyizweho umukono
n’abayobozi bibihugu byombi?
Perezida
Museveni ntashaka kugaragaza ko hari abanyarwanda benshi bafungiye muri Uganda bari
gukorerwa iyicarubozo, abandi bagahatirwa kujyanwa mu mutwe w’iterabwoba wa RNC.
Perezida
Museveni ntashaka ko amahanga abona ko ibibazo byose biri hagati y’ibihugu
byombi byatewe nawe
Ni iyihe mpamvu inama yariteganyijwe taliki ya 16/10/2019 i Kampala Uganda yanze kohereza ubutumire u Rwanda mbere y’igihe ndetse ntibanagaragaze impamvu yimuriwe ikindi gihe?
Kuko Perezida Museveni ari umuterankunga mukuru wa RNC ya Kayumba Nyamwasa, birakekwa ko impamvu nyamukuru yabujije inama ya Komisiyo y’impande zombi ireba iby’amasezerano y’Angola yari kubera i Kampala, ari uko hari indi nama ya RNC yitabiriwe na Kayumba Nyamwasa iri kubera Entebbe yiga ku kibazo cy’amakimbirane ari muri uyu mutwe w’iterabwoba wa P5 uyobowe na Kayumba Nyamwasa, igamije kwiga ku kibazo cya Ben Rutabana n’ibirego by’umugore we amaze gukwiza muri z’Ambasade zose atabariza umugabo we washimutiwe muri Uganda. Umuhuza muri ibi biganiro ni Minisitiri Philemon Mateke ushinzwe ubutwererane mu karere akaba na Sebukwe wa Jean Baptiste Mberabahizi, wabaye igihe kirekire Umunyamabanga Mukuru wa FDU-Inkingi ya Victoire Ingabire nayo ibarizwa muri P5.
Ben Rutabana, Philomene Mateke na Kayumba Nyamwasa
Perezida Museveni afite ipfunwe n’ikimwaro kuko imipangu yatangiye yo
guhungabanya umutekano w’igihugu cy’u Rwanda iri kumupfubana.
David
Himbara umugabo w’imyaka 58, utuye mu gihugu cya Canada akaba umunyamuryango
ukomeye w’umutwe w’terabwoba wa Kayumba Nyamwa RNC ukorana byahafi n’igihugu
cya Uganda, byumwihariko Perezida Yoweri Kaguta Museveni ndetse n’ishami
rishinzwe ubutazi bw’ingabo za Uganda CMI riyobowe na Brig.General Abel Kandiho.
David
Himbara wikundira ako ku mugongo w’ingona (Urumogi) mu nkono nkazimwe zabasogokuru cyera, yakoze igihe
kinini mu biro by’umukuru w’igihugu, mu
mwaka w’2010 ubwo yari yagiye mu mu nama mpuzamahanga mu butumwa bwa kazi yahise
atoroka kuko yishishaga ko yavumbuwe mu bikorwa yarimo by’ubugambanyi ndetse no
kugumura inzego zishinzwe umutekano kubufatanye na Kayumba Nyamwasa, nyuma yo
gucika ntiyahagaritse imigambi ye y’ubugambanyi
kuko yahise akomeza gukorana na Kayumba byahafi
mu mutwe bari bamaze gushinga wa RNC wagize uruhare mu bitero byateye
gerenade mu mugi wa Kigali hagati y’umwaka w’i 2010-2014 ukica abagera 14 naho
bagera kuri 400 bagakomereka.
Uyu
mugabo uhorana inkono y’itabi ry’urumogi ku munwa we, yize ibijyanye n’ubukungu
mu bya Politike, byumwihariko akabashinzwe kwandika inyandiko zisebya igihugu
cy’urwanda zikanyuzwa mu binyamakuru bigera muri 16, byishyurwa n’abaterankunga
bakuru b’umutwe w’iterabwoba wa RNC, bayobowe na Perezida Yoweri Kaguta Museveni
wa Uganda, Tribert Rujugiro Ayabatwa n’abandi.. biyemeje gutera inkunga imitwe
iyariyo yose yaba igambiriye guhungabana umutekano w’u Rwanda.
Twabibutsa ko uyu muterankunga wa RNC, Tribert Ayabatwa Rujugira yatorotse inzego z’ubutabera kubyaha yaregwaga 57 birimo kunyereza imisoro mu byubucuruzi muri Africa y’epfo ndetse no mu Rwanda, nyuma yaho yashatse uburyo ajya gutura muri Canada, akoresheje ifaranga rye abifashijwemo na David Himbara, amushakira umu avocats ukomeye cyane witwa Christopher Black akaba n’inshuti cyane na David Himbara ariko kuko ibiro bishinzwe abinjira n’abasoka muri Canada byari byamaze kuvumbura ko Rujugiro ashakishwa n’inkiko, iki cyifuzo ntikigeze gihabwa agaciro.
Tribert Rujugiro Ayabatwa na David Himbara
Tribert Ayabatwa Rujugiro yaje kwemeranwa
na Uganda ko aguma mu gihugu cyabo akahashora imari nabo bakamucungira
umutekano ari nako atera inkunga ibikorwa bya RNC.
David Himbara ubusanzwe munyandiko ze usanga higanjemo amazina y’umukuru w’igihugu abenshi bamaze kubona ko ibyo akora byose ari urwango bwite afite Nyakubahwa Perezida wa Republika anahuriyeho nabagenzi be nka Kayumba, Rujugiro nabandi.. Mu minsi ishize aherutse gushyira inyandiko hanze zivuga uburyo u Rwanda rugomba gusaba imbabazi igihugu cy’Ubugande kwemerera indege ya Rwandair kugwa ku kibuga cya Entebbe ariko yibagirwa ko hari amasezerano mpuzamahanga agenga ingendo zo mu kirera avugako ntagihugu cyemerewe kubuza indege zikora ubucuruzu kuba yanyura kuri icyo kibuga cy’indege (Soma ibijyanye naya masezeranohttps://www.flypointyend.com/5th-freedom-flights/) , Rwandair ifite uburenganzira mpuzamahanga bwo kuba yagwa Entebbe ikahakura abantu bakomeza bajya no mubindi bihugu Rwandair yaba ikoreramo. David Himba mu nyandiko ze zose aba ashaka ikinti acyaricyo cyose cyagaragaza nabi u Rwanda.
Uyu mugabo umaze kuba umucakara w’ako ku mugongo w’ingona, mu mwaka w’i 2015, David Himabara afatanije na mugenzi we Maj (Rtd) Robert Higiro bagiye gutanga ubuhamye muri Congress ya Amerika bavuga uburyo u Rwanda ruhonyora uburenzira bw’ikiramwa muntu, ndetse ngo ko n’iterambera u Rwanda baruvugaho ataribyo , ibi Congress y’Amerika ntiyabihaye agaciro kuko yababwiye ko hari inzego zishinzwe kureba ibyo muri AU ndetse na UN ko aribo bazabikurikirana, nuko imitwe yabo iba iteshwejwe gaciro gutyo.
David Himbara na Major (Rtd) Robert Higiro, bajya gutanga ibinyoma mu Nteko ya Amerika bigatshwa agaciro
David Himbara kuri ubu akaba ahabwa
amabwiriza y’ibyo yandika na Tribert Rujugiro ndetse na Museveni kuko ari ba
Boss be bakuru bamuha amafaranga yo gushora
mu nyandiko ze zose zisebya u Rwanda ngo abikwirakwize mu binyamakuru bikomeye
bitandukanye aho bajya banifashisha abandi banditsi banyakabyizi bazubereye mu
byo kwandika bakabaha ibyo bandika kugirango ibyo banditse bibe byajya kuri
standard y’ibinyamakuru babashaka kunyuzamo izi Nyandiko zisebya u Rwanda .
Mu nyandiko zose David Himbara yandika ntabuziranenge ziza
zujuje kuko ntagihamya ziba zifite, ibyo yandika byose aricara akabihimba kuko
aba aziko ubushakashatsi yakora butahuza n’ibyifuzo bye byo gusebya u Rwanda.
Uwahoze ari Umukuru w’ingabo za FDLR Gen Maj Paul Rwarakabije yabwiye TV1 ko ikibazo cya FDLR atari umubare w’abawugize ahubwo ko ikibazo ari ingengabitekerezo bagenderaho ndetse bashaka gukwirakwiza muri Kongo no mu Rwanda. Yabitangaje mu kiganiro yagiranye n’umunyamakuru Claude Gabirano asobanura amavu n’amavuko ya FDLR.
Rwarakabije yavuzeko FDLR yavutse mu mwaka wa 2000 ikaba yarasimburaga ikitwaga PALIR bafite n’ingabo zitwa ALIR akaba aribo bazwi nk’abacengezi bari barayogoje amajyaruguru n’uburengerazuba bw’u Rwanda hagati y’umwaka wa 1997-1999. ALIR yahindutse FDLR nyuma yuko ishyizwe ku rutonde rw’imitwe y’iterabwoba.
Rwarakabije yavuze inzira y’ubuzima bwa FDLR mu bijyanye no kubona ibikoresho ndetse n’ibiribwa aho yavuzeko FDLR yakoreshaga imbunda bakuye mu Rwanda bagitangira, nyuma baza gufashwa byimbitswe nuwahoze ari Perezida wa Kongo, Laurent Desiré Kabila aho indege zabagemuriraga ibikoresho n’imiti mu mashyamba bahozemo. Ibyo kurya Rwarakabije yavuzeko abaturage babagemuriraga nyuma barabireka bakajya kubifata ku ngufu.
Rwarakabije yayoboye umutwe wa FDLR nyuma yuko abandi bayobozi bakuru bawo bari bamaze kugwa ku rugamba. Abo ni Col Nkundiye na Col Mugemanyi. Niwe wazaga ku mwanya wa gatatu, nuko afata icyemezo ko bava mu Rwanda bagasubira muri Kongo kuko intego yabo batari bayigezeho. Baje mu Rwanda bibwira ko abasirikali b’u Rwanda ari bakeya bakekaga ko abenshi bari muri Kongo. Ku kibazo cy’uko hari amahanga yabafashaga, Rwarakabije yavuzeko usibye u Bufaransa bwabahaga inama nta kindi gihugu.
Inzira yo gutaha
Nyuma yo kuva mu Rwanda, Rwarakabije yavuzeko yakoze isesengurantamabara yibuka intambara zose yarwanye guhera muri 1990, kandi abo barwana ari bamwe yibuka ko adashobora kubatsinda. Yegereye bamwe mu basirikari yiyumvamo barabiganira. Ibi ni nyuma y’igitero yohereje mu Rwanda hafi ibihumbi bitatu ingabo za RDF zigafata abagera ku bihumbi bibiri bakoherezwa mu ngando. Amakuru yageze muri FDLR nuko n’abandi batangira gutaha. Ibi bikorwa by’ubumuntu bya RDF nibyo byakoze ku mutima Rwarakabije nawe yifuza gutaha. Rwarakabije kandi yari afite amakuru ko bamwe mu bahoze ari abarwanyi ba FDLR binjijwe muri RDF kandi ko abaturage bahinduye imyumvire yo gufasha FDLR aho muri 2001 abaturage aribo batoraguraga abacengezi bakabajyana mu ngando. Ibi bigakurikizwa n’ubukangurambaga bwakorwaga ku ma Radiyo.
Nkaka Ignace alias La Forge Bazeye Fils wari umuvugizi wa FDLR na Nsekanabo Jean Pierre Alias Abega wari ushinzwe iperereza muri uwo mutwe, bari kuburanira mu nkiko zo mu Rwanda.
Nkaka Ignace alias La Forge Bazeye Fils wari umuvugizi wa FDLR na Nsekanabo Jean Pierre Alias Abega, batozaga Inerahamwe mu itegurwa rya Jenoside yakorewe Abatutsi
Bwa mbere nandikiye umusirikari wa RDF twabanaga mbere witwa Gerard Munyakazi ibaruwa nuko ntiyansubiza nshaka kumenya amakuru. Nuko nongera nandikira uwahoze ari Perefe wa Ruhengeli Rucagu Boniface nduha umupasotoro w’umunyekongo, mubaza nti ko mudusaba gutaha umuntu yataha ate?
Rucagu yaransubije ati wavuganye na Guverinoma y’u Rwanda. Nkibaza ngo nzavugana nande? Nyuma naje kubona numero za Gen James Kabarebe turavugana hari umuntu uduhuje. Namuhamagaye bwa mbere, ubwa kabiri arampamagara tumara igihe kirekire. Uko twagiye tuvugana yansobanuriraga ibintu nanjye nkamubwira uko ibintu bimeze. Kabarebe yambwiye abo twabanaga bari mu buyobozi harimo uwungirije Polisi Juvenal Mbarizamunda, nkumva na Stanley Nsabimana nawe ari mu buyobozi bukuru bwa Polisi, akomeza kumbwira benshi harimo na ba Kanimba. Nza gusanga aribyo. Kabarebe yongeyeho ko izo ngabo duheza mu mushyamba ya Kongo twazihuza zikaba umutwe w’ingabo ukomeye aho kurwana hagati yacu. Namusubije ngo izi ngabo ndaziyoboye ariko kuzicyura sinabishobora. Biroroshye kwinjiza inyeshyamba ariko kuyicyura biragoye.
Gen Kabarebe yasubije Rwarakabije ko yamwoherereza abasirikari bakuru hanyuma bagasura u Rwanda barangiza bagasubirayo. Uwo nakoragaho wese yaravugaga ngo ndashaka ku muroha. Ibi nyanteye ikibazo kuko igitekerezo cyanjye cyo gutaha nabonye hajemo ikibazo. Mu basirikari bandidaga buzuye batayo, nafashe abasirikari 100 nizeye mbabwira ko tugiye kuganira na Leta ya Kigali, harimo abasirikari bakuru harimo na Gen Maj Jerome Ngendahimana. Kabarebe yarambwiye ngo niba ngiye kuza ibisigaye byose arabikora. Yatwoherereje imodoka ndetse atwoherereza n’intumwa yari yigize umunyekongo. Twari tumaze ukwezi tuvugana nari maze kubyiyumvamo.
Ntabwo kunyura muri Bukavu byari kunyorohera nk’umusirikari mukuru wa FDLR, twaje nijoro noneho tugera Rusizi nabwo bikiri nijoro, uwari umukuru w’ingabo muri ako karere niwe bari bashinze kunyakira, kuko abasirikari nari nyoboye bari bambaye imyenda isanzwe n’abatwakiriye baje bambaye imyenda isanzwe kugirango tutikangana kuko twari dufite imbunda nabo bazifite. Nageze I Rusizi tariki ya 14 Ugushyingo 2003. Kaberebe yatwoherereje indege idukura I Rusizi ku munsi wakurikiyeho.
Twahise tuzenguruka igihugu hose dusaba abasigaye gutaha nsubira mu ngabo muri 2004 hamwe na bamwe mu basirikari twari twazanye. Nabazwaga kenshi niba ntaje mu Rwanda kugirango nzasubireyo. Igisubizo mbasubiza nuyu munsi nuko intambwe nateye yo gutaha ntazigera na rimwe nsubira hanze y’igihugu. Igihugu nicyo nashakaga, ubu ndagifite, kandi mbanye neza n’abo twarwanaga, ahubwo nifuza ko ninsaza nzashyingurwa mu Rwanda.
FDLR yatakaje ingufu kuko havuyemo abiyise RUD Urunana na CNARED, Lt Gen Mudacumura naramuhamagaye nkigera mu Rwanda yanga kunyitaba, noneho yabona arinjyewe telephone akayihereza umufashe we Lt Gaspard. Ntabwo yigeze ashaka kumvugisha. Naho Bazeye nkigera mu Rwanda naramuhamagaye ambwira ko nafashe inzira yanjye ko we adateze gutaha mu Rwanda ati nzagwa muri iri shyamba. Abayobozi bose bakuru ba FDLR narabavugishaga.